صورت گردش وجوه نقد- تئوری حسابداری
مقدمه
صورت گردش وجوه نقد مورد خاصی از صورت کلی تر تغییرات در وضعیت مالی محسوب می شود. حرکت از صورت تغییرات در وضعیت مالی به سوی صورت گردش وجوه نقد، انعکاسی ازعلاقه مندی هیأت استانداردهای حسابداری مالی به گزارشگری مبتنی بر وجه نقد بعنوان مکمل صورت سود وزیان و ترازنامه مبتنی بر حسابداری تعهدی محسوب می شود. از لحاظ محتوا ، تفاوتی در اینجا هست ،که در استاندارد جدید مفهوم وجه به معنای وجه نقد بکار گرفته شده است و انعطاف موجود در استاندارد قبلی حذف وبجای آن یکنواختی مطلق قرار گرفته شده است.
تعریف
خلاصه جامعی از کلیه تغییرات در وضعیت مالی اعم از رویدادهای موثر یا غیر موثر مانده وجوه ( دکتر بری میسون )
منطق زیر بنایی صورت تغییرات در وضعیت مالی
اهداف تهیه صورت تغییرات در وضعیت مالی بر اساس استاندارد حسابداری مربوطه
1- تکمیل افشای تغییرات در وضعیت مالی .
2- تلخیص فعالیتهای تامین مالی وسرمایه گذاری.
3- گزارش گردش وجوه مرتبط با عملیات.
چون روش تجمیع اطلاعات در این صورت های مالی متفاوت است بنابراین نمی توان مستقیماًاز صورت سود و زیان و ترازنامه های مقایسه ای به این اهداف دست یافت . علیرغم تلخیص رویدادهای گزارش شده در صورت سود وزیان وترازنامه های مقایسه ای ،صورت تغییرات در وضعیت مالی ،اطلاعات جدیدی را گزارش کرد.
منطق زیر بنای صورت تغییرات در وضعیت مالی را می توان به شرح زیر خلاصه کرد :
اقلام بدهکار مبادلات = اقلام بستانکار مبادلات
دو بخش مجزا صورت تغیرات در وضعیت مالی
1- مأخذ منابع : بعنوان اقلام بستانکار مبادلات تعریف شده واز طریق افزایش در بدهیها وحقوق صاحبان سرمایه از یک سو وکاهش در دارائیها از سوی دیگر ایجاد می شود . افزایش در بدهیها وحقوق صاحبان سرمایه معرف سرمایه در دسترسی واحد انتفاعی از منابع خارجی (بدهی یا انتشار سهام )یا از منابع داخلی (سود خالص) است.
2- مصارف منابع : مصارف منابع : بعنوان اقلام بدهکار مبادلات تعریف شده واز طریق کاهش بدهیها وحقوق صاحبان سرمایه ازیک سو و افزایش در دارائیها از سوی دیگر ایجاد می شود .
الف - کاهش بدهیها و حقوق صاحبان سرمایه معرف کاهش سرمایه در دسترس واحد انتفاعی است ( بازپرداخت بدهیها ، کاهش سرمایه از طریق خرید سهام خزانه ، توزیع سود سهام و یا وقوع زیان خالص )
ب- افزایش داراییها معرف سرمایه گذاری جدید است که مصرف منابع واحد انتفاعی نیز محسوب می شود.
پ- صو رت تغییرات در وضعیت مالی نیز جایگزین صورت دیگری به نام صورت گردش وجوه شده بود این فرایند معرف گسترش و توسعه اطلاعات گزارش شده می باشد که اطلاعات آن محدود به رویدادهای موثر بر مانده وجوه نبود که این رویکرد با اصطلاح شمول کلی مورد اشاره قرار گرفته است .
مثال: تبدیل بدهیهای قابل تبدیل به سهام عادی ،انتشار سهام در قبال داراییها غیر پولی ،توزیع سود سهام غیر نقدی و مبادلات غیر پولی داراییها
تعاریف وجه نقد و معادل آن
وجه نقد : موجودی نقد و سپرده های دیداری نزد بانکها و موسسات مالی اعم از ریای و ارزی ( شامل سپرده های سرمایه گذاری کوتاه مدن بدون سررسید ) به کسر اضافه برداشتهایی که بدون اطلاع قبلی مورد مطالبه قرار می گیرد .
معادل وجه نقد : سرمایه گذاریهای کوتاه مدت سریع التبدیل به وجه نقد که احتمال کاهش در ارزش آن ناچیز بوده و به آسانی و بدون اطلاع قبلی قابل تبدیل به مبلغ معینی وجه نقد باشد و موعد ان در زمان تحصیل تا سررسید حداکثر سه ماه باشد به کسر وامها و قرض الحسنه های دریافتی از بانکها و سایر اشخاص که ظرف سه ماه از تاریخ تحصیل قابل بازپرداخت است .
مراحل تهیه صورت تغییرات در وضعیت مالی :
1- تعریف حسابهایی از ترازنامه که معرف مانده وجوه است : براساس استانداردهای مربوط ،هر یک از تعاریف وجه نقد ،وجه نقد به
علاوه اوراق بهادار وسایر سرمایه گذارییها موقت ،داراییها سریع ،و سرمایه در گردش برای مفهوم وجه پذیرفته شده بود .
2- تعیین اثر مبادلات صورت سود وزیان برمانده وجوه: در این مرحله سود یا زیان باید به دقت مورد تحلیل قرار گیرند وبرای اقلام غیر موثر بر مانده وجوه تعدیل شود .(استهلاک)
3- تجزیه وتحلیل تمامی مبادلات خارج از صورت سود وزیان ونا مربوط به حسابهای وجوه
4- در صورت تغییرات در وضعیت مالی ،رقم برقرارکننده موازنه،تغییر درمانده وجوه است
در این تحلیل دو نوع مبادلات وجود دارد
مبادلاتی که بر یک حساب وجوه و حساب غیر وجوه موثر است : چنانچه یک حساب وجوه بدهکار، ویک حساب غیر وجوه بستانکار شود رقم بستانکار بعنوان مأخذ منابع طبقه بندی می گردد.مثلا: چناچه موجودی نقد بدهکار واوراق قرضه پرداختی بستانکار شود. انتشار اوراق قرضه مأخذ منابع محسوب می شود . و اگر عکس ان اتفاق بیافتد یعنی حساب وجوه بستانکار وغیر وجوه بدهکار باشد مبادله بعنوان مصارف منابع طبقه بندی می شود . ( بدهکار کردن دارایی وبستانکار کردن موجودی نقد )
مبادلاتی که بر دو حساب غیر وجوه تأثیر گذار است : در مبادلاتی که اقلام بدهکار و بستانکار ،هردو مربوط به حسابهای غیروجوه هست باید این مبادلات بعنوان منابع و مصارف طبقه بندی شوند و اقلام بدهکار معرف مصرف منابع و اقلام بستانکار معرف مأخذ منابع است .
مثال) تبدیل اوراق قرضه به سهام عادی موجب بدهکار کردن اوراق قرضه پرداختنی و بستانکار کردن سهام است .
حرکت به سوی صورت گردش وجوه نقد
بر اساس چارچوب نظری حسابداری مالی ،سه هدف کلی برای گزارشگری مالی بیان شده است :
هدف اول :گزارشگری مالی باید اطلاعاتی را ارائه کند که برای سرمایه گذاران فعلی و بالقوه واعتبار دهندگان وسایر استفاده کنندگان در تصمیم گیریهای مربوط به سرمایه گذاری ،اعطای اعتبار و سایر تصمیمات مشابه سودمند باشد
هدف دوم : گزارش اطلاعات درباره منابع خالص واحد انتفاعی وتغییرات در این منابع .
هدف سوم : گزارش اطلاعات سودمند برای ارزیابی گردش وجوه نقد در آینده .
اهداف دوم و سوم طرق مشخص دستیابی به هدف اول را تبین می کند و موجب انگیزش هیأت استانداردهای حسابداری مالی برای پذیرش و توصیه صورت گردش وجوه نقد می شود .
دلایل پیشنهاد هیأت استانداردهای حسابداری مالی که اطلاعات مربوط به گردش وجوه نقد موجب افشای اطلاعات مکمل میشود
1- اطلاعاتی را در مورد گردش واقعی وجوه نقد ارائه می کند : اطلاعات مرتبط با گردش وجوه نقد به ارزیابی گردشهای نقدی گذشته کمک می کند.
2- به تشخیص ارتباط بین سود حسابداری وگردش وجوه نقد کمک می کند : اطلاعات مرتبط با گردش وجوه نقد برای درک اثر نقدی فعالیتهای مرتبط با عملیات لازم است وارتباط بین سود حسابداری وگردش وجوه نقد ناشی از آن را مشخص می کند .
3- اطلاعاتی را درباره کیفیت سود حسابداری ارائه می کند : به جزء نقدی سود حسابداری اشاره دارد . اصطلاح کیفیت سود حسابداری توسط تحلیل گران مالی برای تشخیص ارتباط مزبور بکار برده می شود . هرچه همبستگی بین سود حسابداری و گردش وجوه نقد مرتبط با ان بیشتر باشد ،کیفیت سود حسابداری بالاتر خواهد بود .
4- قابلیت مقایسه اطلاعات مندرج در صورتهای مالی را بهبود می بخشد : به مسئله یکنواختی در حسابداری ارتباط دارد .وجوه نقد حاصل از عملیات ،اندازه گیری ساده تری است . که انتخاب اختیاری کمتری را بین روشهای حسابداری ایجاب می کند . به این دلیل ، اندازه گیری گردش وجوه نقد در مقایسه با اندازه گیری سود یکنواخت تر است . و قابلیت مقایسه بهتری را ایجاد می کند بنابراین تهیه صورت گردش وجوه نقد طریقه ای برای مواجه با اختیاری بودن نسبی اندازه گیری سود قلمداد شده است.
5- به ارزیابی انعطاف پذیری مالی و نقدینگی کمک می کند که مربوط به واحد انتفاعی است: منظور از انعطاف پذیری ،توان واحد انتفاعی برای انطباق با وضعیتها و فرصتها می باشد .نقدینگی نیز معرف توان واحد انتفاعی در تبدیل سریع داراییها به وجه نقد می باشد . وجوه نقدی که در داخل واحد انتفاعی از طریق عملیات ایجاد می شود نشانه ای از انعطاف پذیری مالی ونقدینگی به شمار می آید ومعرف منابع داخلی در دسترسی برای پرداخت اصل وفرع دیون سرمایه گذاری جدید و توزیع سود سهام می باشد.
6- به پیش بینی گردش وجوه نقد در آینده کمک می کند : با سودمندی اطلاعات مربوط به گردش وجوه نقد برای پیش بینی گردش آتی وجوه نقد ارتباط دارد .اینکه کدامیک از اطلاعات مربوط به گردش وجوه نقد ،گردش وجوه یا سود حسابدار ،برای پیش بینی گردش وجوه نقد در آینده مفید تراست آشکار نیست .
دلایل اصلی اتفاق نظردر مورد جایگزین کردن وجه نقد به جای سرمایه در گردش خالص
1- لحاظ کردن مخارج ودر آمدهای انتقالی به دوره های آتی در سرمایه در گردش که تاثیری بر گردش وجوه نقد ندارند .
2- چنانچه چرخه عملیات واحد انتفاعی بیش از یک سال باشد، تبدیل داراییهای جاری به وجه نقد بیش از یک سال به طول می انجامد.
3- اقلامی نظیر موجودیها ، برمبنای بهای تمام شده ارزشیابی می شود . و گردش وجوه نقد بالقوه آن را نشان نمی دهد.
الزامات صورت گردش وجوه نقد
براساس استانداردهای برخی ازکشورهای صنعتی ، در صورت گردش وجوه نقد،دریافتها و پرداختهای نقدی به فعالیتهای عملیاتی ، تأمین مالی و سرمایه گذاری ، طبقه بندی می شوند که با چارچوب صورت تغیرات در وضعیت مالی تفاوت دارد.
براساس استاندارد صورت گردش وجوه نقد لازم است ، تمامی اقلام غیر نقدی مبادلات مربوط به فعالیتهای تأمین مالی و سرمایه گذاری بعنوان اطلاعات مکمل صورت گردش وجوه نقد گزارش شود.
دلایل مخالفت چند تن از اعضای هیأت استانداردهای حسابداری مالی درطبقه بندی صورت گردش وجه نقد :
1- بهره وسود سهام دریافتی واحد انتفاعی را باید مربوط به فعالیتهای سرمایه گذاری دانست .و طبقه بندی آن درفعالیتهای عملیاتی موجه نیست .
2- بهره پرداختی . جزئي ازفعالیتهای تأمین مالی هست و منظور کردن آن بعنوان هزینه عملیاتی ، در فعالیتهای عملیاتی توجیه پذیر نمی باشد.
روشهای مستقیم وغیرمستقیم محاسبه وجه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی
روش مستقیم : دراین روش گردش وجوه نقد مربوط به طبقه بندیهای صورت سود و زیان گزارش می شود . (درآمد فروش ، بهای تمام شده کالای فروش رفته )
روش غیر مستقیم : با سود تعهدی شروع و این سود به إزای اقلام غیر نقدی تعدیل می گردد.
در روش مستقیم ، اطلاعات جدید بیشتری گزارش می شود . ولی هزینه تهیه اطلاعات مربوط به آن ممکن است بیشتر باشد برخی از اعضای هیأت استانداردهای حسابداری مالی نیز براین باورند که بکارگیری روش غیرمستقیم ، کیفیت گزارشکری مالی را پایین می آورد. ولی اغلب واحدهای انتفاعی و کشورهای صنعتی روش غیرمستقیم را بکار می گیرند
مسایل طبقه بندی صورت گردش وجه نقد
علاوه ایرادهای گفته شده برخی ازصاحبنظران سوالات با اهمیتی درطبقه بندی صورت گردش وجه نقد مطرح کرده اند :
1- منظور کردن درامد وهزینه بهره و همچنین درامد سود سهام در وجوه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی مبتنی بر تئوری مالکانه است . در حالی که لحاظ کردن آنها د ر فعالیتهای تأمین مالی مبتنی برتئوری شخصیت حسابداری می باشد
2- نظریه دیگر درباره طبقه بندی سه گانه صورت گردش وجوه نقد این است ، که از طبقه بندی صورت سود و زیان و ترازنامه تبعیت می کند .
درامد بهره ، هزینه بهره و درآمد سود سهام در بخش فعالیتهای عملیاتی و اقلام مربوط درترازنامه (اوراق قرضه پرداختی ، سرمایه گذاری در سهام و اسناد دریافتنی بلند مدت ) در فعالیتهای تأمین مالی یا فعالیتهای سرمایه گذاری طبقه بندی می شوند.
سودمندی تحلیل صورت گردش وجه نقد
- درشرکتهای در حال رشد ، معمولأ سود بیشتر و گردش وجوه نقد کمتری دارند.چون شرکتهای در حال رشد ،به موازات توسعه ،موجودیها و حسابهای دریافتنی بیشتری را نگهداری می کنند و با افزایش آنها تا حدی با افزایش حسابهای پرداختنی جبران می شود.
- اثرخالص بر سرمایه در گردش این است که تغییر سود در هر سال بر تغییر وجوه نقدحاصل از فعالیتهای عملیاتی فزونی می یابد.
- در برخی از تحقیقات حسابداری ، صورت گردش وجوه نقد همراه با صورت سود وزیان ، مورد استفاده قرار می گیرد .
- زمانی که واحد انتفاعی در مرحله محدود کردن فعالیتهای خود است ،درامد فروش و سود کاهش می یابد . اما معمولأ وجوه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی به دلیل کاهش حسابهای دریافتی و موجودیها افزایش خواهد یافت .
- خروج وجه نقد برای فعالیتهای سرمایه گذاری نیز کاهش می یابد .
- خروج وجه نقد مربوط به فعالیتهای تأمین مالی افزایش می یابد(خرید سهام خزانه ، باز پرداخت بدهیها و توزیع بیشتر سود سهام)
تحقیقات مربوط به صورت گردش وجوه نقد
1- گزارش گردش وجوه نقد واحدهای انتفاعی برای ارزیابی عملکرد آنان لازم و مفید است . زیرا نقدینگی جزء لاینفک عملکرد واحد انتفاعی محسوب می شود.
2- گردش وجوه نقد،معرف نتیجه نهایی فعالیتهای واحد انتفاعی است نه سود . زیرا سود یک رقم محاسباتی تلخیص شده است درحالی که وجه نقد منبعی عینی به شمار می آید.
3- اگرچه درمورد برتری صورت گردش وجوه نقد بر صورتهای مالی تعهدی ابهاماتی وجود دارد اما بیشترصاحبنظران براین باورند که صورت گردش وجوه نقد برای تحلیلهای سرمایه گذاری درمقایسه با گزارشهای سود ، سودمند تر است .
4- نظرسنجی های مختلف نشان داد که اطلاعات سودآوری مبتنی بر حسابداری تعهدی ، در کل نسبت به گردش وجوه نقد برتری دارد .
5- با گذشت زمان ، اهمیت اطلاعات مربوط به صورت گردش وجوه نقدافزایش می یابد . درحالی که اهمیت و کاربری اطلاعات مربوط به حسابداری تعهدی در حال کاهش است.
6- وجوه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی ، از لحاظ بیان وپیش بینی بازده اوراق بهادار ، توانمندی زیادی دارد.
