حسابداری ضایعات
1- تعریف ضایعات در حسابداری:
ضایعات به عواملی از قبیل نامناسب بودن مواداولیه(خام)، نامرغوب بودن(بی کیفیتی) و عدم مهارت کارگران خط تولید که باعث از بین رفتن مواداولیه و کالای ساخته شده می شود و در تعریف کلی ضایعات تولید به واحدهایی گفته می شود که در شرایط استاندارد تولید نداشته باشند و همچنین از عملیات تولید خارج شوند و یا با ارزش اسقاط بفروش برسند.
2- انواع ضایعات از دیدگاه های مختلف:
2/1-- ضایعات غیر قابل برگشت به تولید یا قراضه (Spoilage)
2/2- ضایعات قابل برگشت به تولید (Reworkred) مانند ظروف پلاستیکی
2/3- افت (Shrinkage) مثلا با جوشاندن شیر حجمش کمتر می شود
2/4- پس مانده (Scrap) مانند خاک اره
2/5- ضایعات عادی (Normal Spoilage) غیر قابل اجتناب هستند و در اثر عواملی از قبیل تبخیر آب رفتگی نابابی مواد خام ایجاد می شوند جلوگیری از بروز ضایعات عادی غیر ممکن است
2/6- ضایعات غیر عادی (Abnormal Spoilage) در نتیجه عدم مهارت کارگردان و یا بصورت غیر عادی ایجاد می شوند هزینه این ضایعات را باید جداگانه تحت سر فصل زیان ناشی از ضایعات غیر عادی گزارش کرد
3- ضایعات به اشکال ذیل طبقه بندی می شوند:
3/1- ضایعات عادی
ضایعاتی هستند که:
– در وضعیت مطلوب تولید ایجاد می شوند
– قابل کنترل نمی باشند
– غیر قابل اجتنابند
– در فرآیند تولید بطور معمول اتفاق می افتد(قابل پیش بینی هستند و غیر قابل پیشگیری اند)
انواع ضایعات عادی:
الف: ضایعات عادی غیر قابل فروش: ضایعاتی هستند که با توجه به وضعیت یکسان تکمیل آنها و ظاهر شدن در جدول معادل آحاد تکمیل می شوند.
ب: ضایعات عادی قابل فروش: ضایعاتی هستند که هزینه آنها صرف بازیافت هزینه های مرحله یا یکی از هزینه های مرحله می شود.
هزینه یابی ضایعات عادی عبارتند از:
ضایعات عادی از دیدگاه حسابداری همانند یکی از هزینه های تولیدی قلمداد می شود و مانند هزینه های تولیدی (مواد وتبدیل) به واحدهای سالم تخصیص داده می شود.
نکته۱: چنانچه ضایعات عادی بطور یکنواخت به وجود آیند و نتوان مقطع خاصی برای بروز آن معین نمود:
در این حالت هزینه آن به وسیله واحدهای تکمیل شده و انتقال یافته آن مرحله و کالای در جریان ساخت پایان دوره در آن مرحله جذب می گردد. یعنی ضایعات عادی از نظر محاسباتی افشاء می گردند و در جدول معادل آحاد تکمیلی آورده نمی شوند و هزینه مربوط به آنها خود بخود به کالای تکمیل شده و کالای در جریان ساخت پایان دوره سرشکن می شود.
نکته۲: اگر ضایعات عادی در موضعیت ۱۰۰% تکمیل شناسایی شوند:
در این حالت برای ضایعات معادل آحاد تکمیل شده در نظر گرفته می وشد تمام هزینه آنها به کالای تکمیل شده منظور خواهد شد بعبارت دیگر ضایعات عادی از نظر مقداری در جدول معادل آحاد تکمیل شده آورده می شوند و بهای آنها نیز محاسبه می شود اما هزینه آنها فقط باعث افزایش هزینه های کالای تکمیل شده می گردد و سهمی از آن به کالای در جریان ساخت پایان دروه تعلق نمی گیرد، زیرا کالای در جریان ساخت آخر دوره به مرحله بروز ضایعات نرسیده است ( ضایعات عادی که در پایان فرآیند تولید بوجود آیند تمام هزینه آنها فقط به کالای تکمیل شده و انتقالی منظور می گردد)
نکته۳: چنانچه نقطه بازرسی ضایعات عادی قبل از درج تکمیل کالای در جریان ساخت پایان دوره باشد(کالای در جریان ساخت پایان دوره از مقطع بروز ضایعات عادی گذشته باشد) (منظور از نقطه بازرسی نقطه بروز ضایعات است)
در این حالت بستگی به ضایعات غیر عادی دارد:
الف: اگر ضایعات عادی قبل از ضایعات غیر عادی رخ داده باشد:
در این حالت ضایعات عادی در معادل آحاد تکمیلی آورده نمی شود و هزینه یابی نیز نمی شود و هزینه آن خودبخود به تولید تخصیص داده می شود.
ب: اگر ضایعات عادی بعد از ضایعات غیر عادی رخ داده باشد:
در این حالت برای ضایعات عادی معادل آحاد تکمیل شد در نظر گرفته می شود وبراساس معادل آحاد تکمیل شده بهای تمام شده آنها محاسبه وهزینه ضایعات عادی بین محصولات تکمیل شده وانتقال یافته و کالای در جریان ساخت پایان دوره تسهیم می گردد ( یعنی ضایعات عادی ازنظر مقداری در جدول معادل آحاد تکمیل شده اورده می وشند قیمت تمام شده آنها نیز از هر نظر محاسبه می گردد)
ج: اگر ضایعات غیر عادی نداشته باشیم:
در اینجا نیز همانند حالت الف عمل می کنیم.
نکته۴: چنانچه نقطه بازسی ضایعات عادی بعد از درجه تکمیل کالای در جریان ساخت پایان دوره باشد:
به عبارت دیگر یعنی: کالای در جریان ساخت پایان دوره به مقطع بروز ضایعات عادی نرسیده باشد:
در این حالت ضایعات عادی از نظر مقداری در جدول معادل احاد تکمیل شده آورده می شوند و هزینه آنها فقط به کالای تکمیل شده منتقل می گردید، زیرا کالای در جریان ساخت پایان هر دوره هنوز به مقطع وقوع ضایعات عادی نرسیده اند وهزینه ضایعات عادی به آنها تخصیص نمی یابد.
نکته۵: اگر ضایعات عادی قابل فروش باشند:
بهای فروش آنها می تواند صرف کاهش هزینه های مرحله وقوع گردد اینکه بهای فروش ضایعات عادی صرف کاهش کدامیک از هزینه های مرحله وقوع گردد بستگی به نظر مدیریت دارد و می تواند صرف کاهش هزینه های انتقالی مرحله، هزینه مواد مرحله ویا هزینه تبدیل مرحله گردد وبه صورت زیر در دفاتر ثبت می گردد.
نقد وبانک ×××
حساب مرحله وقوع ×××
3/2- ضایعات غیرعادی
ضایعاتی هستند که:
– در شرایط مطلوب تولید بوجود می آیند
– قابل کنترل می باشند
– در اثر سهل انگاری و برنامه ریزی نامطلوب ایجاد می شوند( غیر قابل پیش بینی و قابل پیشگیری اند)
– ضایعات غیر عادی گذشته از آنکه بصورت یکنواخت یا در مقاطع خاصی شناسایی گردند
– هزینه تولید آنها بر اساس جدول معادل آحاد تکمیل شده محاسبه می گردد
– حساب ضایعات غیر عادی بدهکار می شود
– حساب مرحله وقوع بستانکار می شود
– همیشه بر اساس معادل و درصد تکمیل در جدول گزارش هزینه تولید منظور می شود
انواع ضایعات غیرعادی:
الف: ضایعات غیرعادی و غیرقابل فروش
ب: ضایعات غیرعادی و قابل فروش
الف: ضایعات غیر عادی غیر قابل فروش
مانده حساب این ضایعات در پایان دوره مالی در صورت سود و زیان تحت عنوان سایر هزینه ها گزارش می شوند.
ب: ضایعات غیر عادی قابل فروش
بهای فروش این نوع ضایعات باعث کاهش زیان حاصل از ضایعات غیر عادی می شود.
ثبت ضایعات غیر عادی زمان قوع ضایعات غیر عادی×××
حساب مرحله وقوع ×××
ثبت ضایعات غیر عادی زمان فروش نقد وبانک ×××
ثبت بستن ضایعات غیر عادی در پایان دوره مالی حساب سود وزیان ×××
ضایعات غیر عادی ×××
هزینه یابی ضایعات غیر عادی عبارتند از:
ضایعات غیر عادی چه بصورت یکنواخت ویا چه در مقطع خاصی شناسایی گردند و چه قابل فروش باشند یا نباشند از لحاظ مقداری در جدول معادل آحاد تکمیل شده آورده می شوند و ماند کالای در جریان ساخت پایان دوره هزینه های مربوط به آنها جداگانه محاسبه و بابت ان حساب ضایعات غیر عادی بدهکار و حساب مرحله قوع بستانکار می شود.
نکته: برای هزینه یابی دقیق واحدهای تکمیل شده و انتقال یافته و واحدهای در جریان ساخت باید اطلاعات زیر در دست باشد.
۱- جریان گردش محصول در مراحل مختلف تولید چگونه می باشد؟
۲- مواد اولیه در کدام مرحله و در چه مقاطعی از تکمیل به محصولات اضافه می گردد؟
۳- آیا دستمزد و سربار (هزینه های تبدیل) بطور یکنواخت در فریاند تولیدبه حساب منظور می گردند؟
۴- درجه تکمیل موجودی های ابتدا و پایان دوره مشخص گردد.
۵- بروز ضایعات بصورت یکنواخت و یا در مقاطع خاصی از فرایند تولید به وجود می آید ؟
۶- مقاطع بررسی شایعات شناسایی گردد
۷- روش هزینه یابی مرحله ای مشخص گردد ( fifio است یا میانگین )
بعد از بررسی هر یک از مراحل فوق انها را از طریق نمودار نشان داده تا راحت تر بتوانیم مسائل مربوط را حل نماییم (برای مثال)
کالای تکمیلی ضایعات عادی در جریان ساخت اخر دوره در جریان ساخت اول دوره ضایعات غیر عادی مواد
چند نکته پایانی:
۱- بهای تمام شده واحدهای تکمیل شده در حالات مختلف وقوع ضایعات بشرح زیر است ضایعات عادی در پایان عملیات ضایعات عادی در ابتدای ضایعات غیر عادی واقع شده عملیات واقع شده واقع شود.
۲- بهای تمام شده کالای درجریان ساخت پایان دوره درحالات مختلف وقوع ضایعات به شرح زیر است:
ضایعات عادی در ابتدای ضایعات عادی در پایان ضایعات غیرعادی عملیات واقع شده عملیات واقع شود.
۳- ضایعات عادی قابل پیش بینی ولی غیر قابل پیشگیری اند وضایعات غیرعادی قابل پیش بینی و قابل پیشگیری اند
۴- هزینه ضایعات عادی مانند یک هزینه تولید به واحد ها تحمیل می گردد درحالیکه هزینه ضایعات غیر عادی مانند هزینه دوره در نظر گرفته می شود.
